Stephan Eskes, fotograaf in Gorinchem

Een aantal jaren geleden raakte ik meer en meer geïnteresseerd in de historie van mijn familie. In de genealogische speurtocht om inzicht te krijgen in mijn voorouders kwam ik ook mijn betovergrootvader Stephanus Eskes tegen die eind 19e / begin 20e eeuw als fotograaf werkzaam was in onze vestingstad, Gorinchem.

Tussen de familiefoto’s had ik in het verleden wel wat foto’s gezien met zijn logo, maar me nooit gerealiseerd dat hij familie was totdat ik hem in een directe lijn in mijn stamboom tegenkwam.
Ik besloot om de informatie en foto’s van hem te gaan verzamelen en op deze pagina te publiceren.

Heel veel weet ik helaas nog niet over zijn leven, maar door het jarenlang verzamelen van portretfoto’s van zijn hand is zijn werk al goed in kaart gebracht.

Stephanus Wilhelmus Eskes werd in Zutphen geboren op 17 december 1869. Hij was de zoon van Christiaan Eskes, Kleermaker (15 februari 1831 – 9 mei, 1874) en Willemina Sophia Eskes – Broeker (25 maart 1828 – 24 September 1879). Stephan is dus zijn ouders al jong verloren: hij was vier jaar oud toen zijn vader overleed, en negen jaar oud toen zijn moeder overleed.

Wegens broederdienst werd hij vrijgesteld van militaire dienst, zie onderstaand document uit het Regionaal Archief Gorinchem. Op dit document van 27 januari 1891 ben ik zijn beroep voor het eerst tegengekomen: fotograaf.

Vrijstelling militaire dienst 27-01-1891 (Reg. Archief Gorinchem)

Huwelijk en kinderen

In Gorinchem leerde Stephan een meisje kennen, Dirkje Dam (geboren 15 augustus 1870), waar hij uiteindelijk mee zou trouwen. In die periode was Eskes werkzaam eerste bediende bij fotograaf Eduard Donkersloot, ook in Gorinchem, zoals te lezen is in onderstaande akte die op 16 april 1891 in Zutphen opgemaakt is.

Op onderstaande akte van ondertrouw van Gemeente Gorinchem d.d. 12 mei 1891 staat ook zijn beroep vermeld “photograaf”. Om te mogen trouwen was nog wel toestemming nodig.

Akte van ondertrouw (Reg. Archief Gorinchem)
Bericht van ondertrouw, 23 april 1891

De ondertrouw werd zoals gebruikelijk ook in de lokale kranten gepubliceerd (zie ‘Het Advertentieblad’ en de Nieuwe Gorinchemsche Courant). Dirkje was 20 jaar, Stephan was 21 jaar, dus beiden nog betrekkelijk jong.

Trouwkaart Stephan Eskes en Dirkje Dam, 11 augustus 1891

In het Regionaal Archief Gorinchem was bij mijn onderzoek in 2017 geen bewijs te vinden dat het huwelijk kerkelijk bevestigd is, niet door de Nederlands Hervormde kerk (Dirkje) en niet door de Rooms Katholieke kerk (Stephan). Stephan schijnt wel (volgens René van Dijk van het Regionaal Archief) overgestapt te zijn naar het Nederlands Hervormd geloof. Dit staat in ieder geval ook vermeld op zijn verklaring van overlijden.

Op 15 juli 1892 werd dochter Willemina Sophia geboren in Gorinchem. Zij lijkt te zijn vernoemd naar de moeder van Stephan. Een aantal jaren later, op 3 december 1899 werd zoon Adriaan Stephaan geboren in Gorinchem.

CDV met een baby, vermoedelijk is dit Sophie Eskes (Foto S.W. Eskes)
Sophie en Ad Eskes (rond 1901) – (Foto S.W. Eskes)
Sophie en Ad Eskes, rond 1901 (Foto S.W. Eskes)
Stephan Eskes met zoon Ad

Bij het Regionaal Archief kon vanuit de ingekomen en vertrokken burgers e.e.a. worden achterhaald.

  • Opening Fotografisch Atelier in Gorinchem op Kalkhaven 291 op 15-11-1896
  • Faillissement Fotografisch Atelier op 14 maart 1903

Bodegraven

Na contact met Regionaal Historisch Centrum Rijnstreek en Lopikerwaard ben ik iets te weten gekomen over de periode in Bodegraven. De familie is ingeschreven op 07-09-1893 vanuit Gorinchem en uitgeschreven op 28-08-1895 naar Gorinchem. Eskes stond ingeschreven als fotograaf en woonde op adres DZ 59/60, dit is nu de Brugstraat midden in het dorp. Mogelijk had hij er nog een klein winkeltje bij, bijvoorbeeld een sigarenwinkeltje (hier heb ik geen bewijs voor gevonden). Verder is er weinig bekend over hem.

Ook waarom ze twee jaar naar Bodegraven zijn verhuisd is niet bekend. Uit de korte periode dat hij daar gewoond en gewerkt heeft heb ik slechts één foto weten te vinden. Een CDV (carte de visite) van een dame in klederdracht. Ze leunt op een hek dat van takken gemaakt is. Het karton van de CDV heeft reclameopdruk met zijn naam en woonplaats, zoals gebruikelijk was. Zoals bij de meeste van dit soort foto’s is er geen informatie bekend over de afgebeelde dame.

Onbekende dame gefotografeerd door Eskes, in Bodegraven

Werk in Gorinchem

Iets meer na de terugkeer in Gorinchem wordt het fotografisch atelier geopend op Kalkhaven 291. Op 6 november 1894 staat een aankondiging hiervan in het Advertentieblad:

Opening Fotografisch Atelier, november 1896

Op onderstaand schilderij van Kalkhaven met Bakkerstraatje (uit 1929) is het huis te zien waar Eskes woonde en waar hij zijn winkel had. Het witte pand aan de rechterzijde van het Bakkerstraatje was het Fotografisch Atelier van Eskes. Destijds huisnummer B 291 aan de West-Kalkhaven. Het huidige nummer is 76 (de omnummering van huisnummers in Gorinchem vond plaats in de jaren 1929 / 1930).

Schilderij van de West-Kalkhaven en het Bakkerstraatje (maker onbekend)

Goede foto’s van zijn zaak ben ik niet tegengekomen. Er is wel een ansichtkaart (Uitgever Nauta Velsen, nummer 1567) met een foto waar vaag het pand, waarin SW Eskes’ fotografisch atelier gevestigd was, te zien is.

Kalkhaven omstreeks 1908, links het pand van Eskes

Wanneer we wat inzoomen wordt het beeld wat korrelig, maar de reclame van Eskes is dan wel zichtbaar en zelfs leesbaar “Fotografie S.W. Eskes” staat er met witte letters geschreven:

In Gorinchem was Eskes het langst werkzaam, logisch dat er uit die periode dan ook best wel wat foto’s te vinden waren.

Overlijden


Stephan Eskes overlijdt te Gorinchem op 23 juni 1921 om 9 uur ‘s morgens. Hij overleed behoorlijk jong, op 51 jarige leeftijd. Een verklaring van overlijden is in het Regionaal Archief te Gorinchem opgenomen. Geneesheer <nog ontcijferen>. Hierin staat de doodsoorzaak en het feit dat hij geen beroep had ten tijde van overlijden vermeld. Het is niet bekend of hij ziek geweest is in de periode voor hij is overleden.

Verklaring van overlijden, Regionaal Archief Gorinchem
Verklaring van overlijden, Regionaal Archief Gorinchem

Tentoonstelling “Bezeten van stoelen”

In 2014 werd in het Gorcums Museum een tentoonstelling “Bezeten van Stoelen” geopend. Hier werd in een kleine ruimte op de eerste etage ook de stoel van Stephan Eskes tentoongesteld, die bewaard is gebleven in de familie. Hij is te zien op verschillende portretfoto’s die Eskes heeft gemaakt.

Tentoonstelling Bezeten van stoelen (november 2014) – Foto Barry van Baalen
Tentoonstelling Bezeten van stoelen (november 2014) – foto’s en informatie op de wand

Natuurlijk is er nog veel te ontdekken over zijn leven. Een paar vragen waar ik nog antwoorden op zoek zijn:

  • Wat is er bekend over het nalatenschap van zijn ouders
  • Bij wie is Stephan in huis geplaatst na overlijden van zijn moeder
  • Hij zou volgens Oud Gorcum Varia in Brielle in dienst gezeten hebben. Wat is de bron hiervan?
    Klopt dat? Is hij voor de mobilisatie nog opgeroepen in de periode 1914-1918?
  • Heeft hij in Den Briel ook als fotograaf gewerkt?
  • Zijn er foto’s bekend uit zijn periode als fotograaf in Zutphen?
  • Wanneer is hij precies naar Gorinchem verhuisd?
  • Concurrenten van Eskes in Gorinchem
  • Zijn er meer foto’s van hem bekend uit Bodegraven?
  • Wanneer was hij als fotograaf werkzaam in Leerdam?
    Zijn er foto’s van hem bekend uit Leerdam?
  • Met welke uitgevers van ansichtkaarten werkte hij samen?
  • Valt er iets op aan zijn stijl van fotograferen?